Je werkt de hele dag achter een scherm. Zoom-meetings, e-mails, spreadsheets. Aan het einde van de dag branden je ogen, voel je spanning in je schouders en denk je: dit kan zo niet doorgaan.
Herken je dit?
Je bent niet de enige. Uren achter een beeldscherm betekent dat je ogen continu fixeren op een korte afstand. Zonder beweging, zonder afwisseling, zonder rust. Je ogen raken gespannen, je blik is verstard. En spanning in je ogen zorgt voor wazig zien.
Dat is geen toeval. Dat is logica.
Wat veel mensen niet weten: het probleem zit niet in het scherm zelf, maar in hoe je kijkt. Je staart en vergeet te knipperen. Je vergeet te ademen. En je ogen, die van nature bedoeld zijn om soepel te bewegen en af te wisselen tussen dichtbij en veraf, worden gedwongen om urenlang hetzelfde te doen.
Dat gaat op den duur mis. Dat ligt niet aan je ogen, dan ligt aan jou (en mij, ik doe het zelf ook nog hoor).
Dit speelt niet alleen bij volwassenen
Dit speelt niet alleen bij ons volwassenen. Kinderen groeien op met schermen. In de klas, thuis, overal. Mobiele telefoons zijn niet meer alleen voor bellen. Ze worden gebruikt voor huiswerk, communicatie met leraren en alles wat daartussenin zit.
Dat heeft gevolgen. Steeds meer kinderen krijgen een bril, vaak halverwege de basisschool of aan het begin van de middelbare school. Op een leeftijd waarop er veel verandert, waarop spanning en onzekerheid toenemen. En spanning in het hoofd vertaalt zich naar spanning in de ogen.
Wat als een school besluit daar iets aan te doen?
Kunnen scholen hier iets aan doen? Yes! Precies dat is gebeurd in Tsjechië. Mijn collega Eva Kozáková, lerares en daarnaast ook Bates-leraar, heeft op haar school een project opgezet rond bewust leren kijken. Als aanvulling op het reguliere onderwijs.
Eva werkt op het gymnasium in Mnichovo Hradiště. Daar begon ze in november 2025 tijdens de tekenles met eenvoudige oefeningen gebaseerd op de principes van dokter/oogarts William Bates. Wisselen tussen dichtbij en veraf kijken. Bewust worden van oogbewegingen. Korte ontspanningsoefeningen voor de ogen.
Het mooie: de oefeningen werden vanzelf onderdeel werden van het creatieve proces tijdens haar tekenlessen.
Van één klas naar de hele school
Het project was oorspronkelijk bedoeld voor de jongste klas. De keuze voor de jongste leerlingen was bewust: op die leeftijd zijn ogen meestal nog het minst belast. En is het het juiste moment om gezonde kijkgewoontes op te bouwen.
De reacties waren echter zo positief dat het project al snel werd uitgebreid naar andere klassen. Er hangen nu letterkaarten door het hele schoolgebouw, als herinnering aan korte visuele ontspanning tussendoor. Alle klassen hebben inmiddels een workshop gehad over hoe zien werkt, de belasting in een digitale omgeving en de mogelijkheden voor natuurlijk herstel en rust.
De ooglessen hebben ook hun weg gevonden naar de biologielessen. Kennis over de anatomie en werking van het oog vergroot de interesse van leerlingen om met hun zicht te werken. Gevolg: de kinderen passen hun nieuwe gewoontes toe gedurende de hele schooldag.
De schoolleiding ondersteunt het project en is bezig om het zo vorm te geven dat het de komende jaren voortgezet kan worden. Hoe mooi is dat!
Ogen slechter door beeldschermen, waarom ik dit deel
Dit artikel van Eva raakt precies aan wat ik geloof. Dat je ogen niet per definitie slechter hoeven te worden naarmate je ouder wordt. Ook niet als je nog jong bent trouwens. Dat bewust leren kijken een verschil maakt. En dat scholen een rol kunnen spelen in het aanleren van gezonde kijkgewoontes, in plaats van automatisch een bril te adviseren.
Eva laat zien dat het kan. Geen ingewikkeld programma, geen grote budgetten. Gewoon vijf minuten aan het begin van een les. Afwisseling tussen dichtbij en veraf. Beweging. Ontspanning. En kinderen die het leuk vinden.
Ik droom van een wereld waarin dit normaal is. Waarin er naast bril, lenzen en operatie ook een vierde optie wordt aangeboden: leren om je ogen op een natuurlijke manier te gebruiken.
Eva’s project laat zien dat die droom dichterbij is dan je denkt. En ik zou het ge-wel-dig vinden als ik op een school/scholen zou mogen vertellen over wat mogelijk is. Om met de kids aan de slag te gaan. Want echt, de technieken in de Bates-methode zijn makkelijk, snel en goedkoop. Sterker nog, de belangrijkste technieken zijn hartstikke gratis.
Eva heeft dit in Tsjechië gedaan en in Nederland kan het uiteraard ook. Niet met Eva, maar met mij. Wil je meer weten? Mail me op liesbeth@vabenesupport.nl en dan spreken we elkaar snel.
Het volledige artikel van Eva Kozáková
Hieronder vind je de volledige Nederlandse vertaling van Eva’s artikel, oorspronkelijk gepubliceerd in het Tsjechisch in Speciál pro střední školy, nr. 2/2026, Řízení školy, pp. 17–18.
Dit artikel is geschreven door Eva Kozáková. Ik deel het hier met haar toestemming, omdat ik het er volledig mee eens ben.
Bewust leren kijken: een zichtproject op het gymnasium in Mnichovo Hradiště als reactie op het digitale tijdperk
Door Eva Kozáková
Op het gymnasium in Mnichovo Hradiště is een project opgezet gericht op het ondersteunen van gezond gebruik van het zicht bij leerlingen. Het is een reactie op de realiteit van de hedendaagse schoolomgeving, waarin mobiele telefoons, computers en digitale technologieën een vanzelfsprekend onderdeel zijn geworden van het onderwijs en het dagelijks leven van leerlingen. Het project verbindt beeldende vorming, biologie en principes van natuurlijk werken met het zicht, geïnspireerd door de methode van de Amerikaanse arts William H. Bates.
Digitale technologieën hebben vandaag de dag een grote invloed op de manier waarop leerlingen werken, communiceren en hun vrije tijd besteden. De mobiele telefoon, die slechts enkele decennia geleden vooral diende om te bellen, is geleidelijk getransformeerd tot een multifunctioneel apparaat. Naast communicatie biedt hij toegang tot internet, het werken met documenten, fotografie, video-opname en het gebruik van een breed scala aan applicaties.
In de schoolomgeving is de mobiele telefoon een gangbaar werkmiddel geworden. Via apps volgen leerlingen hun studieresultaten, communiceren ze met docenten of nemen ze deel aan interactieve activiteiten tijdens de les. Digitale technologie brengt daarmee nieuwe onderwijsmogelijkheden, die naast hun voordelen ook hun keerzijde hebben.
Een daarvan is langdurige belasting van het zicht. Urenlang naar schermen kijken betekent onafgebroken inspanning voor de ogen, gericht op korte afstanden. Dit soort visuele belasting kan leiden tot vermoeide ogen, verminderd concentratievermogen en in sommige gevallen ook tot een verslechtering van de visuele functie.
Zicht als onderdeel van de lespraktijk
Op het gymnasium in Mnichovo Hradiště besloten de docenten om op deze situatie te reageren met een actieve aanpak. In november 2025 werd daar een project gestart met als doel leerlingen te begeleiden naar bewust gebruik van hun zicht en meer bewustzijn van hun eigen kijkgewoontes.
Het hele project begon bescheiden in november 2025 tijdens de tekenlessen, waar de docent begon te werken met leerlingen op basis van principes ontwikkeld door de Amerikaanse oogarts William Horatio Bates. In zijn praktijk onderzocht hij mogelijkheden om de visuele functie op natuurlijke wijze te verbeteren door middel van ontspanning, verandering van kijkgewoontes en bewust werken met oogbewegingen.
De principes van de Batesmethode zijn gebaseerd op eenvoudige activiteiten: afwisselen van de blik tussen objecten dichtbij en veraf, bewust worden van oogbewegingen of korte ontspanningsoefeningen doen. In de context van beeldende vorming sluiten deze principes op natuurlijke wijze aan bij observatie, tekenen en werken met visuele waarneming. Tegelijkertijd is het belangrijk om de andere zintuigen erbij te betrekken en het lichaam in beweging te brengen. Dit alles kan worden toegepast binnen beeldende vorming.
Tijdens de lessen leren leerlingen het verschil te herkennen tussen gespannen en ontspannen kijken. Tegelijkertijd worden ze zich bewuster van hoe ze hun zicht gedurende de dag gebruiken, bijvoorbeeld tijdens langdurig kijken naar schermen of bij het werken in ruimtes met kunstlicht.
Van beeldende vorming naar een schoolbreed project
Het project was oorspronkelijk opgezet als een jaarprogramma voor één klas van de jongste leerlingen van de school: de primagroep. De keuze voor de jongste leerlingen was bewust: op die leeftijd is het zicht doorgaans het minst belast en is het een goed moment om gezonde kijkgewoontes op te bouwen, direct aan het begin van de middelbare schoolperiode.
De zeer positieve reacties van leerlingen leidden er echter toe dat het project geleidelijk werd uitgebreid. Zichtoefeningen en de principes van bewust kijken werden ook in andere klassen gebruikt.
Het project ging ook letterkaarten omvatten die in klaslokalen en andere ruimtes van de school werden opgehangen. Deze herinneren leerlingen aan de mogelijkheid van korte visuele ontspanning gedurende de dag. Sinds januari zijn deze kaarten verspreid door het hele schoolgebouw, zodat aandacht voor het zicht een vanzelfsprekend onderdeel wordt van de schoolomgeving.
Hoe het werken met zicht er in de praktijk uitziet
Het praktische deel van het project is vooral ingebed in de lessen beeldende vorming, die één keer per week plaatsvinden. Elke les begint met een korte activiteit van ongeveer vijf minuten gericht op bewust werken met het zicht. Leerlingen observeren optotypen die op verschillende plekken in het klaslokaal zijn geplaatst, wisselen af tussen het rechter- en linkeroog, werken met kleine bewegingen of verschuiven kort hun blik naar de verte, bijvoorbeeld door het raam van het klaslokaal. Het doel van deze eenvoudige activiteiten is het zicht te ontspannen, de kijkafstand te veranderen, stijve oogspieren in beweging te krijgen en de aandacht van de ogen te activeren.
Pas daarna volgt de eigenlijke tekenopdracht. Deze is altijd zo ontworpen dat hij op natuurlijke wijze voortbouwt op de zichtoefening en actieve observatie van ruimte, detail of licht ondersteunt. Een interessant punt is dat leerlingen vaak niet eens doorhebben dat ze tijdens de les systematisch met hun zicht werken: de oefeningen zijn op natuurlijke wijze verweven met de artistieke activiteit en worden onderdeel van het creatieve proces zelf.
Interdisciplinaire samenwerking
Het thema zicht vond geleidelijk ook zijn weg naar het biologieonderwijs. Leerlingen nemen deel aan workshops gericht op hoe het menselijk zicht functioneert, de belasting ervan in een digitale omgeving en de mogelijkheden voor natuurlijk herstel en rust.
Inmiddels hebben alle klassen een zichtworkshop gevolgd onder leiding van een ervaren docent van de Batesmethode die op de school werkt. Leerlingen hebben een basisbegrip van hoe ze met hun zicht kunnen werken. De schoolleiding ondersteunt het project en schept gunstige voorwaarden zodat het de komende jaren kan worden voortgezet.
Biologie en kennis van de structuur en werking van het oog vergroten de interesse van leerlingen om met hun zicht te werken. Leerlingen passen hun nieuwe gewoontes toe gedurende de hele schooldag. Deze aanpak ondersteunt de duurzaamheid van het project op lange termijn en de natuurlijke integratie ervan in het schoolleven.
Inspiratie voor andere scholen
Het zichtproject op het gymnasium in Mnichovo Hradiště laat zien dat een school actief kan reageren op de veranderingen die de digitale omgeving met zich meebrengt en dat kinderen dit positief ontvangen, ook als een vorm van plezier. In plaats van beperkende maatregelen biedt het leerlingen handvatten om technologie bewust te gebruiken en tegelijkertijd voor hun eigen gezondheid te zorgen.
Het project heeft grote interesse gewekt, niet alleen bij leerlingen maar ook bij ouders. Op dit moment is het gepland als een langlopend programma dat leerlingen gedurende hun hele schooltijd moet begeleiden.
De ervaring van de school laat ook zien dat aandacht voor het zicht een natuurlijk onderdeel kan zijn van het onderwijs, net als aandacht voor beweging, houding of mentale hygiëne. In een tijd waarin digitale technologieën een onlosmakelijk onderdeel van het onderwijs worden, kan het ontwikkelen van gezonde kijkgewoontes een belangrijk thema zijn voor de hedendaagse onderwijspraktijk.
Mgr. Eva Kozáková, kunstenaar, docent, yoga-instructeur en leraar van de Batesmethode en de Meir Schneider-methode.
Oorspronkelijke bron: Eva Kozáková, “Dívat se vědomě: Zrakový projekt na gymnáziu v Mnichově Hradišti jako reakce na digitální dobu,” Speciál pro střední školy, nr. 2/2026, Řízení školy, pp. 17–18.
Meer weten? Neem contact met me op via liesbeth@vabenesupport.nl
Nog niet zover en wil je eerst ervaren hoe ik werk?
- Check mijn gratis pagina met video’s waarin ik je laat ervaren wat er mogelijk is. Klik hier: https://liesbethdekorte.nl/weer-zien-zonder-bril-mythe-of-mogelijkheid/. Zonder dat je iets hoeft achter te laten.
- Ik heb oogpauzes opgenomen en de pauzes variëren van nog geen minuut tot ongeveer een kwartier. Je kunt je hier aanmelden en starten met jouw pauzes: https://liesbethdekorte.nl/pauze-voor-je-ogen/
Of bekijk hier mijn aanbod:
Ik zie je!
Liesbeth