Steeds vaker krijg ik vragen van mensen met staar die voor een lensvervanging staan. Ze moeten kiezen welke sterkte hun nieuwe lens krijgt. Ze vinden het moeilijk. En dat snap ik heel goed.
Als je al wat meer op mijn website hebt gelezen weet je dat ik geloof dat je ogen veel zelf kunnen, als je anders met ze leert omgaan. Een staaroperatie zou ik dus het liefst zo lang mogelijk uitstellen. Is je staar nog beginnend, dan is er vaak nog ruimte om er zelf iets aan te doen. Daarover schreef ik de blog “Beginnende staar: wat kun je zelf doen?”
Maar ik weet ook dat uitstellen niet voor iedereen kan. Mijn lerares Anat Akselrode is ervan overtuigd: als staar je echt belemmert in je leven, laat je dan opereren en zorg vanaf daar weer goed voor je ogen. Zo kijk ik er ook naar.
Heel belangrijk: ik ben geen oogarts. Wel heb ik me erin verdiept, omdat ik mensen goed wil kunnen begeleiden. Ik deel hier dus wat ik heb uitgezocht.
Je wilt het in één keer goed doen
Als een staaroperatie nodig is, is het tijd om een lens te kiezen. Het vervelende is dat je een gekozen lens niet zomaar weer laat vervangen. Merk je achteraf dat je de lens niet fijn vindt of dat je ergens last van hebt, dan zijn oogartsen blijkbaar terughoudend met een tweede vervanging. Die operatie zal namelijk waarschijnlijk ook een stuk zwaarder zijn dan de eerste.
Dus je wilt het in één keer goed doen. Maar je hebt dit nog nooit gedaan. Hoe weet je dan wat goed is?
Wat kies je eigenlijk?
Ik zeg het heel eerlijk: meedenken met iemand die een lens wil kiezen, vond ik in het begin best verwarrend. Zoals ik het nu begrijp, werkt het zo.
Een kunstlens kan niet scherpstellen, zoals je eigen lens dat kon. Na de operatie ligt je scherpe punt dus vast. Je kiest één afstand waarop je zonder bril scherp ziet.
Die keuze wordt uitgedrukt in een getal: de sterkte die je na de operatie overhoudt en dat is dus niet je huidige sterkte. Wat ik begrepen heb, is dat de oogarts je oog opmeet en de kunstlens zo berekent dat je op de gekozen sterkte uitkomt.
Grofweg kwam ik vier mogelijkheden tegen:
- 0: je ziet zonder bril scherp in de verte. Voor lezen en je telefoon heb je een leesbril nodig.
- Een lichte min, zoals -1 of -1,5: je ziet zonder bril goed op tussenafstand, zoals de computer en in de keuken. Voor de verte en voor langer lezen heb je een bril nodig.
- Rond -2,5 tot -3: je kunt zonder bril lezen. Voor alles verder weg heb je een bril nodig.
- Daarnaast bestaan er multifocale lenzen.
Welke opties er voor jou zijn en wat bij jouw ogen past, bespreek je met je oogarts en je kunt nu alvast nadenken over welke van bovenstaande opties jou het meest aanspreekt. En dan maar hopen dat de oogarts ook zegt ‘wat u wilt is inderdaad mogelijk’.
Bang voor een vervormd beeld na een staaroperatie?
Sommige mensen zijn bang dat hun beeld na de operatie gaat vervormen. Ze hebben verhalen gehoord van mensen die na een lensvervanging onrustig of vreemd zien. Voor zover ik heb kunnen vinden, komen die klachten vooral voor bij multifocale lenzen. Die verdelen het licht over meerdere afstanden en dat went niet bij iedereen.
Een lens met één scherpe afstand zou meestal een rustiger beeld geven. Ben je hier bang voor, vertel het dan aan je oogarts. Dat helpt bij de keuze van het type lens.
Toch zit het niet alleen in het type lens. Ik ken een vrouw die na haar operatie met haar twee ogen verschillende kleuren ziet. Trekt ze twee dezelfde witte sokken aan, dan ziet de ene er met het ene oog vies uit en de andere wit. Ook geeft het ene oog een groter beeld dan het andere, waardoor ze nooit zeker weet hoe groot iets is. Ze zegt: als ik dit geweten had, had ik het nooit gekozen.
Zoals ik het begrijp, kan dit ontstaan als je ogen na de operatie sterk van elkaar gaan verschillen. Vraag je oogarts daarom ook: hoe gaan mijn twee ogen straks samenwerken? Zeker als je maar aan één oog geopereerd wordt.
Ik vroeg me ook af of je de troebele lens niet gewoon kunt laten weghalen, zonder er iets voor terug te zetten. In de tijd van dokter Bates bestonden er nog geen kunstlenzen en was dit de enige optie. Wat ik begrepen heb, is dat je dan zeer dikke brillenglazen nodig hebt, die het beeld juist meer vergroten en vervormen. Daarom wordt dat nu bijna nooit meer gedaan.
Mijn klanten helpen elkaar: horen hoe een ander het deed
Ik heb een klant die de staaroperatie al achter de rug heeft. Ze is ontzettend blij met het resultaat en met de keuzes die ze heeft gemaakt. Ik heb ook een klant die enorm twijfelde. Eerst al over de vraag of ze die operatie überhaupt nodig had en daarna over welke lens.
Ik heb die twee met elkaar in contact gebracht. Na dat gesprek zei de vrouw die zo twijfelde: ik ben er bijna uit, ik weet wat ik wil. Dat gunde ik haar zo.
De meeste mensen maken deze keuze maar één keer in hun leven. Juist daarom is het zo waardevol om te horen hoe het voor een ander was.
Een onverwachte hulp: AI
De klant die zo twijfelde, kreeg het advies om haar vraag aan AI voor te leggen. Ze vroeg ongeveer dit: als ik bij een staaroperatie kies voor -1 dioptrie, wat kan ik dan goed zien? En hoe goed zie ik dan dichtbij? Dezelfde vraag stelde ze voor -1,5.
Wat ik slim vind: ze vroeg niet “wat moet ik kiezen?” Ze vroeg wat elke keuze betekent voor haar dagelijkse leven. Ze zei er zelf wel bij dat de precieze formulering bepaalt welke informatie je terugkrijgt.
Dit kwam eruit, kort samengevat:
Bij -1,5 zie je het scherpst op ongeveer 66 centimeter. Computer, dashboard en koken gaan dan zonder bril heel goed. Kleine letters lezen lukt waarschijnlijk ook, maar voor langer lezen heb je een lichte leesbril nodig. In de verte zie je wazig, dus voor autorijden en tv-kijken heb je een bril nodig.
Bij -1 ligt je scherpste punt op ongeveer een meter. De tussenafstand, van een halve meter tot een meter, is dan ideaal. Voor lezen en hobby’s dichtbij heb je waarschijnlijk een lichte leesbril nodig. Ook hier blijft de verte wazig.
Zoals ik het begrijp, is dit een vuistregel die voor iedereen ongeveer zo werkt. Welke sterkte bij jou past, hangt af van je ogen en van hoe jij je dagen doorbrengt. Wie altijd bijziend was, is bijvoorbeeld gewend om dichtbij zonder bril te kijken.
Natuurlijk is dit wat AI zegt en geen advies van een oogarts. Maar het hielp haar wel om haar vragen scherp te krijgen voor het gesprek met de oogarts.
Wat ik zelf zou kiezen
Eerlijk gezegd heb ik meteen een gevoel bij deze keuze. Als ik zelf nieuwe lenzen moest kiezen zou ik denk ik voor goed zien in de verte zou gaan. Veraf zien heeft met je veiligheid te maken en dat speelt zich vaak buiten af. Dichtbij kijken doe je meestal binnen en dan is het makkelijker om met een bril aan de slag te gaan. Dan hoeft je bril niet mee naar buiten, waar hij kan beslaan of nat kan regenen.
Maar dat is mijn gevoel. Voor iemand die de hele dag leest of fijn handwerk doet, kan het heel anders liggen. En eerlijk gezegd ben ik zelf ook zo’n persoon. Ik lees veel en ik werk veel achter de computer. Dus toen ik begon met het afbouwen van mijn bril, vond ik scherp zien dichtbij het belangrijkst. De verte liet ik voor wat het was. Dus is het misschien toch beter om te kiezen voor scherp dichtbij? Je merkt het: ik twijfel ook.
Na de operatie ga je gewoon verder
Na een lensvervanging start je vanuit een compleet nieuwe situatie. Het is niet meer je natuurlijke lens. Dat maakt voor de oefeningen niets uit. Of je nu nog wacht op een operatie of al geopereerd bent, je kunt altijd goed voor je ogen blijven zorgen. In mijn training Weer Zien Zonder Bril krijg je daar informatie over waar je zelf mee aan de slag kunt en heb je natuurlijk zes 1-op-1 lessen met mij.
Samen het staardilemma aanpakken
Ik denk erover om een groep te starten voor mensen met staar. Mensen die nog moeten kiezen en mensen die de staaroperatie al achter de rug hebben. Zodat we elkaar kunnen helpen met de vraag: wat ga je doen? En zodat we daarna samen goed voor onze ogen zorgen, vooraf of achteraf.
Heb jij staar, sta je voor deze keuze of heb je hem al gemaakt? Laat het me weten. Ik ben benieuwd naar je ervaring en of je mee zou willen doen.
Ik zie je!
Liesbeth